.اکینچی ، ایلک آنادیللی قزئت || همت شهبازی....۱۹۰۵-۱۹۱۷ آراسیندا قوزئی آذربایجاندا ۶۶ قزئتدن ۶۳ قزئت #تورکجهمیزده چاپ اولوردو. بونو، ژورنالیستیکانین ان آکتیو دؤورو کیمی دیرلندیرمک اولار.گونئی آذربایجانین بو گونکو نفوسونو نظره آلاراق بو دیلده یازان تورکجه تلگرام، انستا و سایت صفحهلریندهکیلری ایله قوزئی آذربایجانین او دؤورکو نفوس و یاییلان قزئتلری مقایسه ائتسک، گونئی آذربایجان تورکجه نشریاتی و بو دیلده یازیلان یازیلار صیفیر حددهدیر. ائله محض بونا گؤره ده، او زامانکی آیدینلارین چاباسی نتیجهسینده #ملی_شعور اویانیر. نتیجهسی ایسه بو گون یارانان مستقل بیر اؤلکه اولور.بیز بو ملی شعورو الده ائده بیلمهمیشیک هئچ، اوستهلیک اؤزوموزون کیملییمیزی، یاد اولان کیملیکلرله عوض ائتمکده جاندان باشدان چیخاراق اؤن سیرادا دایانیریق. بیز گوندن گونه بایاغی دوشونجهیه قاپیلاراق اللر اویونجاغی اولاراق پارچالانماغا دوغرو گئدیریک.آذربایجانین ملی مطبوعات گونونده اکینچی (۷۷-۱۸۷۵) قزئتی بیزی بو گونکو ملی شعوروموزا یووارلادان ان اؤنملی بیر مسئله ایدی. ۵۶ سایدا چاپ اولان بو قزئت دورمادان ملتده ملی شعورو، ترقییه دوغرو حرکتی، مدنیلشمه یوللارینی اؤیرهدیردی. بونو گؤرن چار رئژیمی اونو باغلاماق قرارینا گلیر. اکینچی قزئتینین ۵۶.جی (سئنتیابر ۱۸۷۷) نؤمرهسینده چاپ اولان آشاغیداکی #بایاتی، او قزئتین روسلار طرفیندن باغلانماسینا سبب اولدو:عزیزیم قار قالاندیقار یاغدی قار قالاندیقارغالار لاچین اولدولاچینلار قارقالاندیآرتیق قزئت بؤیوک بیر آشیریمی آشاراق پؤهرهلنمهیه باشلامیشدی. بونون باغلانماسیندان درحال سونرا اونسیزاده قارداشلاری طرفیندن تورک دیلینده ضیا (۸۱-۱۸۷۹)، ضیا قفقازیه (۹۱-۱۸۸۴) و کشکول (۹۱-۱۸۸۴) ق

.همت شهبازی.آشاغیدا گلن خصوصی مکتوب حؤرمتلی ائلدار موغانلینین فروغ آزادی روزنامهسینده رحمتلیک اوستاد یحیی شیدانین نظارتی ایله چاپ اولان «آذری صحیفهسی» و اونون اؤزهل نومرهلری و بونومرهلرین امکداشلاری حاقدا دهیرلی معلوماتلاردیر.«آذربایجان شعرینده مدرنیزم» کیتابیمدا ۷۰-نجی اون ایللیک ادبیاتیمیزین یئنیلشمهسینده اؤنملی تأثیری اولان بو صحیفهیه اشاره ائتدیییمده مسئلهنین نه قدهر گئنیش ساحهلی اولدوغونو، بو ساحهده نه قدهر انسانلارین بؤیوک امکلری اولمالاریندان خبرسیز دئییلدیم. آنجاق بو اؤزهل صحیفهلرین حاضیرلانماسینا یاخیندان شاهد اولمادیغیم اوچون بیر چوخ قارانلیق نؤقطهلر منده اورهک آغریسینا چئوریلمیشدی. سن دئمه بو صحیفه بؤیوک بیر ادبی مکتب ایمیش. اوستاد شیدا چیراغینا توپلاشانلارین بوتونو ائل وورغونو اولاراق همیده دیل قایغیسینی چکنلر ایمیشلر. حؤرمتلی ائلدار موغانلی جنابلاری بونلارین اؤن سیرادا گئدهنلری اولماقلا یاناشی همی ده آرخادا تانینمامیش قالانلاریندان بیریدیر.اوستاد شیدانین تورکجه صحیفهسینده ۶۰جی اون ایللییین اورتالاریندا چئشیدلی اؤزهل صحیفهلرین چاپ اولماسینا یئنیجه ادبیاتا آیاق باسان بیر گنجکیمی بوتون بو اؤزهل صحیفهلری گؤزدن قاچیرمادان اوخوماقلا یاناشی، همی ده اونلاری سئویردیم. آخی اونلار دیل آچدیغیم دیلده یازیلیردیلار. بو سئوگی بو گون ده یاشایاراق بو اؤزهل صحیفهلرین بیر چوخونو هله ده آرشیویمده قورویوب ساخلاییرام.ادبیاتیمیزین آزدان چوخدان قولاق گوشهلرینه باش چکن بیریسیکیمی ۳۰ ایلدن سونرا، ۳۰ ایل اؤنجه اوخودوغوم صحیفهلرده امکلری اولان کیمسهلری بیر جانلی وارلیق کیمی یئنیجه تانیمیشدیم. هردن اؤز-اؤزومه فیکیرلشیرم گؤرهسن بونلاری یاخی

.قارتاللار یووادا اؤلمورلرهمت شهبازی.روس ائمپیریاسینی سیمبولیزه ائدن قوجا قارتال، اؤز جایناغینی قافقازا سرمک ایستهدییی حالدا، آذربایجان خانلیقلارینی دا سیناییر. اونلاری بیرلشمهیه امکان وئرمیر. پناه جوانشیر ساریجالی حیاتی اوزرینده قورولان فرمان کریمزادهنین بو تاریخی رومانی، پناه خانین نادرشاه قوللوغوندان قاراباغدا خانلیق یاراتدیغی دؤورو احاطه ائدهرک هم ده میلادی ۱۸.جی عصر آذربایجان خانلیقلارینین دا تاریخینی یازیر.«قوجا قارتالین اؤلومو» اثرینده بئله بیر جومله وار: « قارتاللار یووالاریندا اؤلمورلر». اونا گؤره ده یئنی اراضیلره اوچماغا مئیل ائدیرلر. روس ائمپیریاسی دا 18.جی یوز اللیکدن باشقا اراضیلری اشغال ائتمهیه، اؤز جایناغی آلتینا آلماغا باشلاییر. اونلاردان بیزی ده قوزئی قافقازدیر. بو اراضیلره آغالیق ائتمک فیکرینه دوشن روسیا، چؤکدویو اراضیلرده ده بلالر یاراتماقدان چکینمهییبدیر. بو اثرده ایراکلی چار، آذربایجان خانلیقلاری اولان شکی، باکی، ایروان، ناخچیوان، قاراباغ خانلیقلاری آراسیندا کین-کدورت یاراداراق اونلاری بیر-بیرینین جانینا سالیر. اونلاری بیرلشمهیه امکان وئرمیر. بو، قاراباغ خانی پناهخانین زامانیندا تام باش توتماسا دا سونراکی دؤورلرده بو خانلیقلارین تورپاقلارینی اشغال ائدهرک اونلاری اؤزونه تابع ائدیر. «قوجا قارتالین اؤلومو» اثری روسیانین قوزئی قافقازا آخینینین ایلک باشلانغیجیدیر. اثره گؤره بو، خانلیقلارین بیرلشمهدیکلری نتیجهسینده باش توتور. کیتابدان آلینتیلار:✓ قارتاللار یووالاریندا اؤلمورلر.✓ قافقاز داغلارینین قارتاللاری همیشه توخ اولموشدو.✓ موغانین گؤزل چاغی ایدی. دوزلر چیچکلنمیش، گؤبهلک، دومبالان چیخمیشدی... یئددی ایلدن بیر بیتن دومبالانی نؤکر